بررسی تولیدات نخود ایرانی

نخود یکی از منابع مهم تامین پروتئین و کلسیم در بین حبوبات است. میانگین عملکرد تولید نخود در ایران 500 کیلوگرم در هکتار با کاشت دیم و 1600 کیلوگرم با کاشت آبی است. سطح زیر کشت نخود در سال گذشته (97-98) نسبت به سالهای قبل افزایش داشته و در حدود 580 هزار هکتار با تولید 285 هزار تن در مجموع بوده است؛ پیش بینی می شود که امسال (سال99) به خاطر شرایط اقلیمی و کشاورزی مناسب، تولیدات این بذر به 320 هزار تن برسد. از نظر سطح زیر کشت، نخود بعد از گندم و جو در رتبه سوم قرار دارد. کرمانشاه، لرستان، کردستان، آذربایجان غربی، آذربایجان شرقی، همدان، زنجان، خراسان و مرکزی، در رتبه های اول تا نهم تولید نخود ایرانی قرار دارند.

کاشت نخود

زمان کاشت، یکی از عوامل بسیار مهم و مؤثر در دستیابی به عملکرد بالا در گیاه نخود است. تأخیر در کاشت، سبب افزایش طول دوره رشد و کاهش عملکرد می‌شود. کشت پـاییزه در مناطق معتدل، نیمه گرمسیري و گرمسیري در بازه ی زمانی 15 آبـان تا 5 آذر انجام می شود. همچنین بهترین زمان کشت بهاره این محصول بـه محـض گاورو شدن زمین در اواخر زمستان یا اوایل بهار در منـاطق سـردسیر است.

برداشت نخود

وقتی غلاف های نخود به رنگ قهوه ای روشن مایل به زرد یا کرم در می‌آید، محصول آماده برداشت است. رطوبت بذر نخود در زمان برداشت باید بین 10 تا 12 درصد باشد. تاخیر در زمان برداشت باعث ریزش غلاف یا دانه می‌شود.
کلیه ارقام محلی و اصلاح شده نخود (از جمله بیونیج، گریت ، جم و کوروش و...) داراي تیپ بوته نیمـه ایستاده و یا گسترده می باشند که امکان برداشت مکانیزه آنها میسر نمی باشد. بیشترین سهم هزینه تولید مربوط به برداشت دستی نخود می باشد. ارقام نخـود هاشـم، آرمـان و آزاد داراي تیـپ بوتـه ایستاده هستند که می توان آنها را با کمباین گندم برداشت کرد.
انبار کردن نخود احتیاج به رطوبت 10 تا 12 درصدی دارد. توصیه می شود از انبار کردن بـذور نخـود در انبارهاي گرم و مرطوب و بدون تهویه خودداري گردد.

 

معرفی بذر های نخود

نخود هاشم

نخود هاشم عملکرد بالایی دارد و نسبت به بیماری برق زدگی مقاوم است. همچنین برداشت مکانیزه آن بوسیله کمباین امکان پذیر است. عملکرد این رقم 2000 کیلوگرم در هکتار است. ارتفاع این رقم 75 سانتی متر است و در سالهای پر باران به 110 سانتی متر هم می رسد. کشت این رقم نخود در مناطق معتدل و نیمه گرمسیری مانند اسـتان هـاي گلسـتان، ایـلام، لرستان، کرمانشاه و شهرستان گچساران در کشت پاییزه توصیه می‌گردد.

 

نخود آرمان

نخود آرمان در مقایسه با نخود بیونیج، جم، هاشم و رقم محلـی گچسـاران کـه به ترتیب ارقام شاهد استانهاي کرمانشاه، ایلام، گلستان و کهگیلیویه و بـویراحمـد هستند، از عملکـرد بیشتري برخوردار بوده و نسبت به بیماري برق زدگی مقاوم است. عملکرد این رقم 1651 کیلوگرم در هکتار است. در مناطقی مانند گلستان، کرمانشاه، ایلام و کهگیلویه و بویراحمد ارتفاع آن به 55 سانتی متر و در استان گلستان بیشترین ارتفاع آن به 102 سانتی متر می‌رسد. هر ساله این رقم در تاریخ 15 آبان تا نهایت 15 آذر ماه کاشته می‌شود. مقدار بذر مورد نیاز در هر هکتار 78 تا 90 کیلوگرم است.

 

نخود سارال

ویژگی های این رقم پر محصول بودن، تحمل سرما، مقاومت در برابر بیماری برق زدگی و پروتئین 26 درصد است. رقـم سـارال بدلیل تحمل بالای سرما، موجب توسعه کشت پاییزه نخود در کشور خواهد شد. در مناطق سردسیر  با توجه به این که کشاورزان به طور سنتی نخود را به صـورت بهـاره کشـت مـی کنند، و بخاطر برخـورد مراحل حساس رشد بـا خشـکی و گرمـاي اواخـر بهـار، عملکـرد نخـود در واحـد سـطح پـایین بوده و ضمنا به دلیل نوسانات در میزان و پراکنش بارندگی هاي بهاره، تولید نخود در وضعیت ناپایداري قرار دارد. کشت پاییزه نخود سارال در چنین مناطقی به طور متوسـط سـبب افـزایش عملکـرد بـه میـزان 20 % در واحد سطح شده و با توجه به  پایداري تولید این رقم نخود، کشت آن باعث افـزایش متوسط تولید نخود در این مناطق خواهد شد. یکی از معضلات و محدودیتها در انجام کشت پاییزه نخود بروز و شیوع بیماري برق زدگی است.

رقم آتا

رقم جدید و پر محصول نخود آتا، با تیپ بوته ای ایستاده و ارتفاع مناسب جهت برداشت با کمباین، بازار پسندی مطلوب از لحاظ وزن صد دانه، سفید بودن دانه، پروتئین بالا و مقاومت در برابر بیماریهای برق زدگی و فوزاریوم، جهت کشت پاییزه در دیمزارهای مناطق مرتفع و سردسیر معرفی شده است.

 

رقم نصرت

نخود رقم نصرت نیز همانند رقم آتا، پر محصول، دارای بازار پسندی مطلوب از لحاظ وزن صد دانه، سفید بودن دانه و پروتئین بالا می باشد. با توجه به تیپ بوته ایستاده و ارتفاع مناسب جهت برداشت با کمباین و تحمل بیماری های برق زدگی و فوزاریوم برای کشت پاییزه در دیمزارهای مناطق مرتفع و سردسیر معرفی شده است.

 

رقم نخود آنا

نخود آنا بدلیل تحمل سرما تا منفی 17 درجه سانتی گراد و یخبندان، قابلیت زنده ماندن بدون پوشش در برف را دارد. این رقم نخود بخاطر تیپ بوته ایستاده و ارتفاع مناسب برای برداشت با کمباین، بازار پسندی مطلوب از لحاظ وزن صد دانه، سفید بودن دانه، پروتئین دانه و تحمل بیماری برق زدگی و فوزاریوم برای کشت دیم پاییزه در مناطق مرتفع و معتدل و سردسیر معرفی شده است.

مصرف نخود

سرانه مصرف نخود در ایران نزدیک به 4 کیلوگرم می باشد، این درحالیست که میانگین سرانه در جهان 1 کیلوگرم است. بیشترین سرانه مصرف در جهان متعلق به میانمار با 11 كیلوگرم در سال به ازای هر نفر و پس از آن هندوستان با 8.76، تركیه با 5.57، اتیوپی با 4.33 و پاكستان با 3.43 كیلوگرم است.

صادرات و واردات نخود

تولیدات نخود سفید (نخود کابلی-آبگوشتی) در ایران بیشتر از نخود رنگی (دسی) است. نسبت تولیدات نخود طبق اعلام سازمان جهاد کشاورزی 90 به 10 درصد بوده است. بررسی های انجام شده نشان دهنده این است که میزان تولیدات داخلی برای نخود سفید بیشتر از مصرف کل کشور و در مورد نخود رنگی که در تولید لپه کاربرد دارد، کمتر از نیاز کشور می باشد. به همین دلیل نخود سفید جزء اقلام صادراتی محسوب می شود، در حالیکه مجبور به واردات نخود رنگی هستیم.
در سال های گذشته به دلیل بالاتر بودن ارزش صادرات نسبت به قیمت داخل و تمایل کشاورزان برای صادرات (که باعث کمبود نخود سفید در داخل شد)، سازمان گمرک صادرات نخود سفید را ممنوع اعلام کرد. ولی با توجه به انبار شدن این محصول در سیلوهای نگهداری، درگاه صادرات نخود از مرداد سال 99 بازگشایی شد که این امر باعث افزایش قیمت این محصول در بازار شده است.